qh&nt Lự

Qua Ðồi

Đồi Cát Nam Cương

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Phan Rang không nổi tiếng về du lịch nhưng có nhiều đề tài cho dân chơi ảnh. Gặp lại người bạn ảnh trẻ năm xưa (1) tôi phác họa chương trình đi Phan Rang. Phương tiện hay nhất là xe gắn máy. Ngày trước, xe gắn máy chỉ 50 phân khối như Fips, Gobel chạy yếu xìu, bây giờ thì Dream, 100 phân khối, chạy còn nhanh hơn xe đò... Chúng tôi khởi hành sáng thứ bảy hôm sau.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Chăn Dê

ngược trở lại để có góc ảnh lạ. Chuyện nhờ vả như thế không khó khăn gì đối với dân quê. Thành phố thì phải thật khéo và nhạy bén, nếu không,bên dòng Hương Giang, muốn tìm một vài nét minh họa cho truyện Mùa Nước Lũ thì gặp hai cô bé có nét hay hay. Tôi mừng đã tìm được hình ảnh của Thúy Anh (trong truyện) nhưng vừa chào hỏi dã bị chất vấn : "Chú là ai, quê quán ở đâu, nghề nghiệp?". Nếu cung khai theo kiểu lý lịch thì chắc sẽ không được gì. Tôi đã trả lời bằng cách quanh co sao đó, làm cho hai cô bé cười có vẻ thích thú. Chuyện làm mẫu trở nên dễ dàng như người nhà. Chẳng thù công cán gì, nhưng phải nợ ảnh, nợ thư, nghĩa là cũng mất thì giờ... yes"> yes"> yes"> lao

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Trời mới tháng ba mà đã nắng như ngày hè tháng sáu, đồng khô cỏ cháy, tôi vác máy ảnh đi ruồng trong các hẽm cát, hẹp tí, quanh co từ xóm này qua xóm kia mà không nghe tiếng cười nói, tiếng radio, tiếng chim trời cũng vắng. Tất cả như ngưng đọng, tôi không nghĩ giữa thời đại văn minh ngày nay mà có nơi đời sống vẫn còn như vậy. Theo vị trí địa lý thì xã Bà Râu không xa thành phố Phan Rang bao nhiêu, vậy mà đây như là thế giới riêng, “Thế giới người mù”.

Vào đến Phan Rang chúng tôi tìm gặp anh Đinh Duy Bê, một tay ảnh địa phương, để có thêm một vài thông tin. Gặp chúng tôi anh hoan hỉ tiếp, nhưng qua chén trà anh tỏ vẻ ngại ngùng:

- Mỗi khi có anh em nhiếp ảnh ở ngoài về tụi tui rất mừng và sẵn sàng giúp đỡ nhưng luôn luôn có người thêu dệt nọ kia. Trước đây anh LVK về, cho tôi cái áo, cũng gây ra chuyện xầm xì trong làng ảnh, trong chính quyền...

Tôi nhìn lên vách, bên cạnh những tác phẩm nhiếp ảnh có những bằng tước hiệu của một vài hội ảnh người Việt hải ngoại. Anh Bê như được nhắc, nói tiếp:

- Mình chơi nghệ thuật, quí nhau qua nghệ thuật chứ chẳng có gì ăn thua nhau, vậy mà một vài huy chương hay đẳng cấp cũng tạo ra phiền hà. Có một điều tôi không hiểu là các tổ chức Nhiếp Ảnh ở hải ngoại cũng không ưa nhau, tôi nhận tước hiệu của hội này thì hội kia không vui...

Tôi chia xẻ nỗi khô tâm với anh:

- Điều anh nói, chính tôi đã từng là nạn nhân. Trước đây, lúc còn ở trong nước, chính quyền địa phương kết tội tôi đủ thứ, không cho tôi cầm máy, dù chỉ để chụp dạo kiếm cơm. Tôi đã phải vất vả tự thoát ra bằng con đường "nghệ nhân". Lúc được Ủy Ban Nhân Dân thành phố khen thưởng thì anh em lại bảo tôi là cán bộ nằm vùng. Ở nước ngoài thấy tôi thường viết cho VB có người cho tôi là VC. Sống mà lúc nào cũng chống đỡ che chắn thì còn gì là lý thú. Nhưng người xưa có nói "Cây ngay không sợ chết đứng". Mình cứ ngay đường mà đi thì rồi đâu sẽ vào đó...

Anh Bê trầm ngâm một lúc rồi vui vẻ phác họa:

- Chiều nay đi Tri Thủy, sáng mai đi đồi Nam Cương, chiều mai chụp gốm.

Một lịch trình thật hấp dẫn. Chúng tôi đi kiếm phòng nghỉ trưa, 2 giờ đi Tri Thủy.

Tri Thủy là một làng chài, có những chiếc thuyền lưới cá nhỏ xíu chỉ dành cho 1 người. Đúng là "bé tẻo teo" như thuyền câu trong "Ao Thu" của cụ Nguyễn Khuyến. Một ông già mình trần, da đen cháy, đội chiếc nón lá đang buông từng khúc luới trắng ngà. Tôi men theo bờ sông tìm những góc cạnh lạ. Thực ra, đứng chỗ nào cũng thấy hay, ở Mỹ làm gì có được cảnh sông nước như vầy.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Sáng hôm sau chúng tôi dậy sớm, điểm tâm nhẹ rồi ra đồi cát. Qua cầu Đạo Long, rẽ trái chạy chừng ba dặm đã thấy đồi. Cư dân thưa thớt hai bên đường, càng gần đồi càng hoang vắng. Đồi cát không cao, tuy vậy leo lên cũng khá mệt.

Đồi Nam Cương không lớn so với Mũi Né. Đồi chạy một vòng chừng vài cây số. Đường nét hiền hòa đơn giản, sạch sẽ, trông rất mát mắt. Chúng tôi ngắm nghía một lúc, đợi mặt trời. Nguời mẫu đã đến, hai quang gánh, hai con bò, mấy đứa trẻ, một con chó... Đường nét đã chọn sẵn, nhưng diễn viên hơi nhiều. Hai người gánh, một em dắt bò..., có thể hiểu, qua đồi đi chợ phiên...Lúc này là lúc “đạo diễn” phải động nảo, phải la hét để hướng dẫn người mẫu đi theo bố cục dự tính. Cảnh quan trước mắt cứ biến đổi từng lúc theo ánh sáng mặt trời, do đó sự chọn lựa một hình ảnh cho hay thật khó. Người mẫu phải đi lại nhiều lần. Điểm này, con người chậm hơn Computer về sự chọn lựa phân tích. Con người chỉ hơn về cảm xúc và thưởng thức. Có lúc thấy đẹp, quên bấm máy để ngắm nhìn. Bầu trời thật nhẹ, mây xám tan dần, đường nét của đồi cát nổi bật, hay dở ở đây là bấm máy sao cho đúng lúc. Có khi sắp sửa chụp thì con chó đang đi theo bò, bổng chạy loạn lên, không cách nào điều khiển được. Kinh nghiệm cho hay, không nên dùng chó làm mẫu, nhất là chụp đồi cát, chó sẽ cao hứng chạy lung tung, gây trở ngại. Ngặt một điều, thôn quê nuôi chó kiểu thả rong nên mỗi khi chủ ra khỏi nhà là chó chạy theo, không thể cấm, và chẳng ai dạy bảo chó như ở Mỹ. Nhưng, rõ ràng chó Việt Nam khôn hơn, dù có chạy đâu thì cũng nhớ về nhà, có tình có nghĩa.. Nghĩ cho cùng, chó Mỹ được nuôi chu đáo nhưng lại không tự do và cũng chẳng biết gì lạc thú ở đời. Suốt ngày gầm gừ sau cánh cổng. hễ sổng ra là dong tuốt, y như người tù trốn trại, mà nào được thoát vòng tù tội, khách đi đường thấy chó không chủ, một cú điện thoại là có xe bắt chó đến ngay. Đã có lần tôi để mất con Beaver của chủ nhà, ba ngày tìm kiếm, chó đã được về nghỉ ở trung tâm kiểm tra súc vật (Animal Control). Mỗi ngày 15MK tiền phòng, tiền chích thuốc, tiền license, tính ra hơn triệu bạc Việt Nam. Bà con bên nhà nghe chuyện, ai cũng ngẩn ra :”Xứ khùng”.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Bò Qua Ðồi Cát

“Màn một” vừa dứt thì tiếp “màn hai”, một đàn bò mấy chục con từ xóm trong đang ra. Anh Bê cho hay, bò sẽ băng qua phía bên này đồi. Ai nấy lại sửa soạn ứng chiến. Đúng là cảnh của quê hương, đồi cát xứ người có lạc đà, đồi cát xứ mình có bò, cả một bầy bò qua đồi cát, khó mà thuê mướn. Bò ngoài đồng cỏ là chuyện thường, bò trên đồi cát mới lạ. Tôi nhắc anh em :”Ráng chụp, bò chỉ đi một lần, không thể đi lần thứ hai.” Bò theo hàng dài qua đồi, mấy đứa chăn thì chạy lăng quăng, phải la hét kêu chúng đi đằng sau, chứ lẫn vào giữa bò thì hỏng hết. Đàn bò chậm chạp di chuyển, nổi hẵn lên nền cát vàng. Tôi không nghe tiếng mỏ, tiếng tù và như ngày trước. Lúc còn nhỏ, ở làng, sáng sớm tôi thích nghe tiếng tù và của bác chăn bò: “Te hù tù, te hù tù”. Người ta thường gọi bác là bác De, sáng sớm bác ra chỗ cây đa giữa làng, thổi lên mấy hồi tù và, gọi dân làng lùa trâu bò ra gởi. Chiều cũng tiếng tù và của bác, nhắc ai nấy ra đón trâu bò về. Đến mùa, đong thóc cho người chăn, một hình thức phân công đượm tình làng nghĩa xóm. Hồi đó nhà tôi có mấy con trâu, có bữa không đón, trâu cũng về chuồng.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Gần một buổi quần thảo trên đồi cát, ngoại trừ dấu chân đàn bò băng qua, đồi cát vẫn nguyên vẹn đường nét. Mùa này ít gió nên cát ít vân, cát mịn và thật tươi mát. Có cơ hội đến đồi cát vào những mùa thời tiết khác nhau, thế nào cũng được những hình ảnh lạ.

Trên đường về, ghé qua nhà chị người mẫu nghỉ chân, tôi có dịp hỏi thăm đời sống của chị:

- Vùng này đất cát vầy, chị trồng tỉa thứ gì ?

- Dạ quanh năm em làm thuê làm muớn chứ mùa màng thì chỉ trồng ít rau đậu ăn dặm thôi.

- Các cháu học lớp mấy rồi chị ?

- Dạ con lớn bỏ học, hai đứa nhỏ học lớp ba lớp bốn...bây giờ không như xưa, tiền học nặng lắm, rồi còn phải học thêm...

Nhìn ngôi nhà tranh vách đất ọp ẹp cũng biết cảnh nhà không khá. Nhác thấy vườn bên cạnh có chậu kiểng lớn, giống cây khác thường. Tôi lần qua hỏi thăm, người chủ cho hay đây là loại Mai Giây đào trên núi, trồng đã lâu. Cây to hơn bắp chân có dáng rất đẹp, hoa trắng nhỏ, lá giống lá Du, tuy nhiên cây làm chưa đạt. Gia công thêm sẽ có một chậu Bonsai cỡ lớn tuyệt vời. Hỏi bao nhiêu, chủ nhà bảo 300 ngàn (20MK), rẻ không ngờ, tôi định mua cho người con, nhưng chuyên chở là chuyện không thực hiện được. Đi mà lòng cứ tiếc. Không riêng gì cây cối đồ vật, ngay cả con người lắm khi giá cả cũng ở mức tương tự.

Về phố, chúng tôi được đưa đi ăn phở Tùng, trong một ngõ cụt. Không ngờ phở ngon thế. Anh em ai cũng gọi tái gầu, tôi tái gân nước trong. Lúc phở ra, tô nào cũng gầu, quán đông khách nên chờ làm lại hơi lâu. Lúc ăn, thấy hương vị phở ngon đặc biệt nên chẳng có gì phiền. Ra cửa trả tiền, tôi khen : “Phở ngon lắm, mà lần sau nhớ đừng làm lộn”. Chị bán phở vừa cười vừa chạy theo, nắm tay tôi kéo lại : “Em xin lỗi vì đông quá không nhớ hết”. Phở Tùng hơn hẳn nhiều nơi. Ngoài Nho, Tỏi, Bắp, Phở Phan Rang cũng rất có hạng. Tới nhiều địa phương, tuy không có những kỳ quan kỳ tích, chỉ một vài món ăn độc đáo cũng làm cho khách lưu luyến lúc ra về.

Gốm Làng Chàm

Buổi chiều đi thăm làng gốm nằm phía trong thành phố Phan rang. Đây là một làng gốm làm hoàn toàn bằng phương tiện thủ công. Phần đông làm ché chậu, lu, nồi, trả. Gốm nung, không có hàng men như của Biên Hòa. Cứ mỗi dịp xuân về họ chỡ hàng ra bán hai bên đường lộ ngay Nga Ba Thành (Diên Khánh). Tuy có nghề để sinh nhai, nhưng đời sống cũng nghèo khổ hoang vắng lắm.

Phan Rang nhỏ bé, khô cằn mà giàu nghệ thuật. Ai chơi ảnh, đến Phan Rang cũng mang về đôi ba tác phẩm, rất đáng công, dù phải đường xa, nắng gió...

Tháng 4-2002

(QHQOK tập 2)

(1)Ghềnh Son (QHQOK tập 1)

Trả lời độc giả:

Lê Duy (Westminster): Kỳ rồi ông có bài nói về Chủ Đề trong Nhiếp Ảnh, xin ông cho nhận xét vấn đề này về cuộc triển lãm FOB ở phòng sinh hoạt báo Người Việt.

- Nhận xét không phải là nhận định, phê bình, chỉ là đôi ý kiến và là ý kiến chủ quan.

Tôi xin giới hạn trong phần Nhiếp Ảnh, Nhiếp Ảnh có 3 tác giả: Vu Thi Thu Ha, Q Bao Nguyen và Nguyen Hoang Nam. Nhìn chung 3 nhiếp ảnh gia này “sáng tác” theo một chủ tâm riêng nhưng đều lấy con người làm chủ đề. Vu Thi Thu Ha dùng hình ảnh ông bác của mình, Q Bao Nguyen ghi hình ảnh trên một lộ trình xe Bus, Nguyen Hoàng Nam chụp các diễn viên đang diễn xuất hoặc sinh hoạt ở một hậu trường sân khấu cải lương. Cả ba đều sáng tác theo cái nhìn “mới” hầu như không có gì liên quan với lối nhiếp ảnh nghệ thuật mà chúng ta thường biết, thường đề cập.

Vu Thi Thu Ha với bức ảnh chân dung ông bác, ảnh làm lối đơn sắc, chụp để thờ, một tấm ảnh vô hồn (không tạo xúc động nơi người xem) nếu có chăng là đối với chủ nhân (vấn đề riêng tư). Nhưng ở dưới ảnh tác giả đã ghi:

“Đây là tấm ảnh thờ của bác tôi, chụp khi sức khỏe ông suy sụp, vì rời khỏi VN quá đột ngột tôi phải cố giữ bên mình những kỷ niệm quê hương huyết thống, di sản nơi chôn nhau cắt rốn của tôi, để khỏi phải sợ rằng đến một ngày nào đó tôi sẽ quên mất âm thanh mùi vị hình ảnh quê nhà và không còn biết mình là ai nữa.”

Qua lời ghi trên đây, chúng ta thấy tất cả nỗi lòng của tác giả đối với quê hương. Thật ý nghĩa thật sâu sắc. Tiếc thay tác giả đã bắt hình ảnh của ông bác truyền đạt bấy nhiêu điều thật quá nặng. Tôi đã tìm kiếm ở bức ảnh những điều Vu Thi Thu Ha ghi, tuyệt nhiên không thấy gì. Một ông bác như trăm ngàn ông bác khác. Không hiểu có khán giả nào có được cảm nghĩ như tác giả khi xem bức chân dung trên?

Ở đây nhiếp ảnh đối với tác giả chỉ là cái cớ. Vu Thi Thu Ha không để Nhiếp Ảnh sống với chức năng của mình, rõ ràng tác giả nói chứ ảnh không nói gì cả. Có người cho rằng đây là nghệ thuật của lớp trẻ đã hội nhập vào nền văn hóa địa phương, nghĩa là lối Mỹ. Võ MỸ, ruột Việt, tôi thấy có cái gì đó không ổn.

Bên cạnh bức chân dung ông bác cỡ 8x10), tác giả còn dành một mảng tường lớn chia làm hai cột, mỗi cột có 11 hàng, mỗi hàng có 6 ảnh. Một cột 66 ảnh âm (cỡ 5x7) một cột 66 ảnh dương (vẫn ảnh của ông bác). Chủ đề là gì ? Con người ! Diễn đạt điều gì ? Cỏi âm cỏi dương ? Chỉ có tác giả biết. Nhưng Hoa Kỳ là xứ tự do, mỗi người có quyền vẽ ra con đường Nghệ thuật của mình và cũng chính tự nó ở lại hay ra đi mà không ai có quyền bắt ép phải thế này thế nọ. Và, theo nhận xét của tôi, Vu Thi Thu Ha (hay nghệ thuật của cô) đã thật sự quên nguồn gốc của mình, điều mà cô (bà) lo sợ lúc bỏ nước ra đi. Không biết Vu Thi Thu Ha còn nhận ra chính mình?

Tiếp theo Vu Thi Thu Ha là Q. Bao Nguyen, nhiếp ảnh gia này trưng bày 13 ảnh Polaroid, ghi lại hình ảnh trên một lộ trình xe bus., hình ảnh đi xe bus chắc chẳng có ai lạ gì, đợi chờ, lên xuống xe, ngồi trên xe, bảng chỉ đường xe đi qua...vv. Qua loạt ảnh này, cá nhân tôi không thấy có nét gì độc đáo, chẳng hạn kỷ thuật chụp, khóe nhìn, đường nét, bố cục...vv Nhìn chung ảnh ghi lại sự việc một cách bình thường dễ giải, có thể nói ai cũng làm được mà không sợ quá đáng, nhất là chụp với máy Polaroid. Nhưng, lại cũng như VTTH nhà nhiếp ảnh đã cho biết công trình của mình qua lời chú thích như sau:

“Tôi sáng tạo ra những khung cửa sổ quanh những khúc phim Polaroid (sao lại khúc phim) để rọi sáng lên những hoàn cảnh độc đáo của người Việt và gốc Mễ.....đi xe bus trên miền đất huyền thoại Azatland.”

“Tôi sáng tạo”...

- Chẳng có gì sáng tạo cả, hình ảnh nó như thế, thậm chí chụp một cách tầm thường, ngây thơ...

“để rọi sáng lên..”..

- Chẳng rọi được gì, ngược lại còn làm tối tăm thêm bởi những lời ghi chú, vì theo lời ghi, đó là hình ảnh độc đáo của người Việt thì người xem vô cùng thất vọng và sẽ tự hỏi người Việt hải ngoại u tối đến như vậy sao.

“trên miền đất huyền thoại “..

- Hình ảnh của đời thường buồn tẻ, tôi không hiểu huyền thoại ở chỗ nào.

Hai nhà nhiếp ảnh trên có một điểm giống nhau mà người đời thường nói: “Miệng mồm thay thế tay chân” . Tôi thiển nghĩ nhiếp ảnh là môn nghệ thuật tạo hình nên để cho hình ảnh tự diễn đạt vai trò của nó, chúng ta xen vào quá thì triển lãm ảnh hóa ra triển lãm văn chương.

Nhiếp ảnh gia Nguyen Hoang Nam có khác với hai người trên. Ảnh chụp phóng cỡ 8x10, có khung kính tươm tất. Có thể nói nhà nhiếp ảnh này tương đối có khuynh hướng rõ rệt hơn, đó là khuynh hướng ảnh phóng sự báo chí. Có những ảnh ghi lại nét diễn xuất của các diễn viên tuồng trên sân khấu rất sắc cạnh và độc đáo. Tôi thích tác phẩm chụp một bé trai nhoài người ở một góc sân khấu mải mê xem cải lương, hậu cảnh mấy bóng ngưòi mờ nhòa. Nhưng tác giả vẫn có xu hướng ghi chú rất kêu cho từng tác phẩm.

Tôi thấy phần đông người Mỹ họ rất ngây thơ, (!) vào phòng triển lãm tranh ảnh việc đầu tiên là cắm đầu đọc, đọc cho hết tất cả những chú thích dẫn giải, những bài tán dương ca tụng rồi mới đi xem, y như đọc các chỉ dẫn trước khi sử dụng một cái máy mới mua về. Và như vậy là cứ theo đó mà đánh giá rồi xem hay mua. Một miếng vải thuốc, dán vào bụng như thuốc cao, chỉ vài bữa bụng hết mỡ, xẹp xuống gọn gàng, vậy mà họ tin, TV cứ quảng cáo hoài. Với nghệ thuật tôi nghĩ không nên thế.

Kỳ sau : Pham Nhật Tân (AZ), Bạn Tước Nguyễn.

Tâm tình:Một độc giả: Đọc những bài ông viết về VN trong trang Web của VB, chúng tôi rất thích, có lẽ do cùng một tâm tình đối với Quê Hương, nhất là đối với những cảnh đời bèo bọt - giống như ông.

Sách đã gởi: Nguyễn Ngọc Chiêu (TX), Nhuan K. Nguyen (Seatle), Hao Nguyen (FL), Thien Nguyen (WA)

Tin sách:

Đã phát hành: Quê Hương Qua Ống Kính tập 1 và 2, Buồn Vui Nghề Chơi Cây Kiểng. Sách dày trên 200 trang có 16 phụ bản ảnh màu. độc giả muốn có sách xin gửi chi phiếu (20$ 1 cuốn kể cả cước phí, ngoài nước Mỹ thêm 4$) về: Tran Cong Nhung 14011 1/2 Doty Ave. Hawthorne, CA 90250 . Tel. (310) 978-8978. Email: trancongnhung@yahoo.com

Back

click để nghe nhạc