Thế nên, cái nhìn (mắt) của người ảnh là chính, cái nhìn của máy ảnh (ống kính) là phụ. Máy chỉ làm công việc trung gian ghi nhận chuyển đạt sự vật. Nói như vậy không có nghĩa máy thế nào cũng được. Máy càng tốt càng giúp sự diễn đạt của người chơi càng cao. Có một điều khác biệt nữa giữa Mắt và Máy : Mắt bị sự vật (hình dáng, màu sắc) đánh lừa nhưng Máy thì không, Máy thấy sao ghi lại vậy, không bị chi phối bởi tình cảm. Điều này rất dễ thấy : Khi lớp học đứng trước một phong cảnh hoặc một đề tài nào thì mắt người ảnh bị thu hút trước, nào hình dáng, đường nét màu sắc, chuyển động...làm cho mắt thấy đẹp tức khắc(lóa mắt), sau đó, máy làm công việc ghi hình. Khi ra ảnh chẳng thấy nghệ thuật đâu chỉ thấy màu sắc, người vật loạn xạ, không sao chọn lựa được.

  Để tránh tình trạng trên, bất cứ trong tình huống nào người chơi ảnh (nhất là thời kỳ tập sự) cũng bình tĩnh quán xét: Chụp cái gì ? Loại bỏ cái gì? Chụp như thế nàỏ? Đứng góc độ nào đắc ý nhất.?..vv

  Thời gian đầu dĩ nhiên là chậm chạp, nhưng khi thói quen đã trở thành phản xạ thì mọi việc diễn tiến rất nhanh, có khi chỉ trong nháy mắt. Điều quan trọng để có một phản xạ trong việc sáng tác là giáo khoa căn bản phải nằm lòng và phải được thực tập nhuần nhuyễn. Có những người cầm máy năm ba năm mà vẫn mò mẫm chọn lựa tác phẩm sau mỗi chuyến sáng tác một cách quá vất vả, chẳng hơn gì người mới tập chụp, có khi còn chẳng biết lấy, bỏ như thế nào. Đó là do sự tự mãn, nghĩa là cho mình đã biết rồi không cần học hỏi gì nữa.

  Kết quả của nghệ thuật không như của khoa học. Khoa học làm một cuộc thí nghiệm là thấy ngay kết quả với những con số rõ ràng. Trái lại nghệ thuật là thể hiện rung động của tâm hồn lên tác phẩm, khó mà mô tả hay qui định như thế nào. Nó là một phản-ứng-tức-thì giữa người sáng tác và sự vật, giữa người xem và tác phẩm. Nói nghe có vẻ mơ hồ, nhưng đã là phản ứng của tâm hồn thì làm sao cụ thể được. Chỉ nhờ qua trung gian tác phẩm. Từ nội tâm hiện lên "cửa sổ" (đôi mắt) là một công đoạn, từ "cửa sổ" ra tác phẩm còn qua nhiều "công đoạn" khác mà người cầm máy phải tự tìm tòi học hỏi, chiêm nghiệm, chứ không thể dùng thế lực sai khiến hay hóa phép được.

  Xin lấy "tác phẩm" của 2 học viên sơ cấp làm thí dụ : Lý Thủy và Nhã Nhiên Yên Tử. Cả hai đều là người cầm máy lần đầu, Nhã Nhiên học một bài rồi mới mua máy. Vậy nhưng qua tuần thứ 3 là đã biết nhìn và nhìn ra tác phẩm. Hôm thực tập chủ đề "Chuyện Trò" ai cũng từ trên cao chụp xuống, Lý Thủy đã tìm một góc độ cho riêng mình : Lý Thủy nhìn ngang nên đã có cái nhìn trội hơn các bạn. Những đường vòng cung của băng gỗ đã trở thành những đường ngang gợi lên sự êm đềm cho câu chuyện hai người. Thủy chụp với ống kính góc rộng nên tạo nét sâu cho ảnh, đồng thời do vị trí chéo góc đã tạo được độ viễn cận (Perspective) lớn làm cho người xem có cảm tưởng như hai nhân vật (chủ đề) đang sống trong lúc thời gian chạy qua mau. Lại nữa, nét mặt người con gái (chính) rõ hơn, "diễn tả" hơn. Lý Thủy chỉ cần cắt bớt phần bầu trời trong tỉ lệ vừa phải là tác phẩm hoàn chỉnh. Tôi thích cái mood êm đềm và màu sắc nhẹ nhàng của tác phẩm Chuyện Trò.

  Tác phẩm Ngủ Trên Vai Bố (NTVB) của Nhã Nhiên Yên Tử (NNYT), là một tác phẩm bất chợt. Học viên này có điểm đặc biệt là người thì thấp nhưng tên và tựa thì dài, chắc là để có balance (!) Chụp ảnh lọai Snapshot rất khó, đòi hỏi người chơi phải nhanh nhẹn, nhuần nhuyển về hai phương diện : Sử dụng máy và sự nhạy cảm của tâm hồn. NNYT trong lúc đi xem Hội Chợ Tết đã bấm được tác phẩm Ngủ trên vai Bố. Một tác phẩm rất thực và sống động, không thể dàn dựng, tác phẩm cho người xem cảm xúc rất "gia đình" rất thân thương. Một hình ảnh ai cũng trải qua trong đời nhưng ít khi bắt gặp. Có lẽ ở bước đầu còn nhiều ngập ngừng nên NNYT đã đóng khung tác phẩm hơi thừa, cắt phần trên, sát đầu tóc bé, bỏ phần màu đỏ bên phải, tác phẩm trở nên cô đọng, chặt chẽ, có sức dồn người xem hoàn toàn vào chủ đề. Điểm chính thu hút người xem là nét mặt say ngủ của em bé, nhưng cánh tay buông thỏng cũng đóng một vài trò trong việc tạo bố cục và tăng ý nghĩa cho tác phẩm, một đường nét cần thiết. Ánh sáng rất đều không quá tương phản để làm mất chi tiết những phần chính của tác phẩm.

  Trong sáng tác cũng có yếu tố hên xui, nhưng quan trọng vẫn là chính chúng ta có nhìn thấy, có nhận ra không. Kim cương hột xoàn mà không nhận ra lại để lẫn với sỏi đá thì có tích sự gì ? Ngược lại phô trương những thứ trang sức giả thì cũng chẳng có gì ý nghĩa.

1 - 2