Nhiếp ảnh gia Ngọc Thái.

Maison des Arts có nhiều phòng trưng bày toàn họa phẩm. Một người đàn bà đang bi bô tiếp một anh Tây, đợi không được, tôi hỏi một thanh niên đang lúi húi làm việc ở bàn:

• Em cho tôi hỏi thăm, tác phẩm của anh Ngọc Thái chỉ bấy nhiêu?
• Dạ nhiều lắm treo rải rác các tầng trên.

Tôi đi hết ba tầng lầu mỗi tầng ba bốn phòng, toàn tranh, không thấy ảnh. Tôi thở dồn và người đã toát mồ hôi. Hà nội vào mùa hè thì khiếp lắm, nóng và oi nồng, Gallery không quạt, không máy lạnh, tôi bái phục tinh thần làm việc của những người trong ngôi nhà nghệ thuật này.

Trở lại tầng dưới, nhân lúc chị chủ nhân quay qua chào, tôi hỏi nhanh:

• Chị có số phôn của anh Ngọc Thái? Tôi muốn hỏi thăm anh đôi điều.

Chị đưa cho tôi tấm danh thiếp và giới thiệu về các hoạt động của chị cũng như những sinh hoạt sắp tới của Maisons des Arts...Cơn nóng bức đã giục tôi nói lời cảm ơn và vội bước ra ngoài. Con đường Văn Miếu chỉ một đoạn ngắn nhưng đông người đi, đây là nơi đỗ xe cho du khách vào Văn Miếu. Hướng dẫn viên du lịch hầu như không ai biết có Gallery này.

NAG Đặng Ngọc Thái

Sáng hôm sau tôi gặp nhà nhiếp ảnh Ngọc Thái tại quán cà phê bên Hồ Gươm. Anh là người đưa tôi đi một vòng Tây Bắc khi tôi trở về quê hương lần đầu. Đã 8 năm chưa gặp nhau nên trong lời hẹn hò ai cũng hăm hở. Đúng 7giờ30 tôi đã nghe điện thoại reo, anh cho biết đang đợi tôi, còn tôi thì đang lay hoay tìm đường. Hà Nội đã quá quen nhưng đường vòng vèo quanh co nên tuy gần mà lắm lúc rất mất thì giờ, nhất là lúc lạc vào khu phố cổ. Tôi cho anh biết tôi đang đứng bên bờ hồ gần nhà bưu điện, không hiểu quán ở khoảng nào. Anh bảo vì đường một chiều nên phải chạy một vòng bờ hồ qua đầu đường Bà Triệu. Tôi đã phải chạy 2 vòng mới nhận ra quán.

Tám năm anh vẫn thế, da dẻ hồng hào đầy đặn, lên miền núi trẻ con sắc tộc cứ tưởng là Tây. Gọi hai tách cà phê rồi đi ngay vào câu chuyện:

• Hình như vừa rồi anh có cuộc triển lãm cá nhân?
• Đây cũng là dịp hy hữu chứ thường thì làm chung với nhiều anh em khác.
• Hy hữu là sao?

- Chuyện là thế này, có anh Tùy Viên văn hóa Ý (Italie) một hôm đi ngang qua nhà tôi thấy mấy bức ảnh (1), anh ta vào xem tỏ vẻ khoái nên trao đổi với tôi nhiều vấn đề. Do tiếng Anh mình không chuẩn nên hẹn hôm sau anh ta sẽ trở lại với thông dịch viên. Ông Tùy Viên cho biết mới đến VN được một tuần, và đang chuẩn bị tổ chức cuộc triển lãm tranh ảnh với chủ đề: “Mùa Xuân của Phụ nữ, niềm Đa mê”. (The Spring of Passion for Women). Ông ta quyết định mời  và dành cuộc triển lãm này cho riêng cá nhân tôi. Ngay hôm ấy ông đã mua 5 tác phẩm của tôi. Ông  bảo “Tôi mua để khi thuê được nhà riêng, tôi trưng bầy”.

Anh Ngọc Thái đã vui vẻ nhận lời như tâm sự ghi trong brochure : “Đây là dịp tôi không thể bỏ lỡ, vì tôi đã chụp ảnh về phụ nữ hàng thập kỷ nay. Đối với tôi, người phụ nữ là linh hồn của mỗi bức ảnh”.

• Cuộc triển lãm kéo dài trong bao lâu?

- 2 tuần, từ 10 đến 24 tháng tư 2008.

• Anh nghĩ thế nào về khán giả trong nước và khách nước ngoài?

- Người xem hầu hết đều ghi nhận nét nhẹ nhàng trong ảnh của tôi, ngay cả những chân dung của những phụ nữ miền cao khắc khổ trong công việc, nhưng, vẫn nhận ra điều gì đó không quá cay nghiệt quá sức chịu đựng của con người. Nghĩa là vẫn thấy được vẻ đẹp quen thuộc gần gũi. Tôi không như một số anh em cố “thê thảm hóa vấn đề”.

- Ngoài người phụ nữ anh còn chủ đề nào khác?

- Trước đây tôi thiên về phong cảnh có sự hiện diện của con người, những năm về sau tôi xoay ống kính vào chân dung. Tôi thích chân dung phụ nữ miền sơn cước.

- Anh có tâm sự với người tổ chức cuộc triển lãm vừa qua: “....Đối với tôi, người phụ nữ là linh hồn của mỗi bức ảnh”. Tôi thấy người dịch dùng: ...Women are the romance of photography”, tôi thích cách nói này. Vậy mỗi khi hướng ống kính vào một khuôn mặt, một nhân dáng của phụ nữ anh có nghe xôn xao trong tâm hồn điều gì chăng?

- Có chứ anh, không riêng gì tôi, đã cầm máy mà là phái nam thì làm sao không dao động trước một vẻ đẹp của loài hoa biết nói, dù là búp sen nơi đầm lầy hay bông hoa dại bên đường.

- Vâng, người phụ nữ là cả một khung trời lãng mạn chỉ sợ chúng ta không đủ tài để khám phá. Cho đến nay anh vẫn phụ trách “Tours Nhiếp Ảnh”?

- Tôi nghỉ đã mấy năm rồi, chỉ thỉnh thoảng có anh em nhiếp ảnh nước ngoài về thì đi cho vui thôi.

• Trong tương lai anh có dự định gì mới?
• Tôi đang chuẩn bị năm tới sẽ mở cuộc thiển lãm với tác phẩm trắng đen chụp bằng máy Rollei 6x6. Ảnh vuông và để nguyên mép phim.
• Một ý tưởng đặc biệt, xin chúc anh thành công.

Nhiếp ảnh gia Ngọc Thái là một trong nhiều người cầm máy nổi tiếng sau 75. Ảnh của anh chuyên thể loại Đen Trắng, anh tự làm lấy tác phẩm của mình. Anh đã dự hàng chục cuộc triển lãm Ảnh Nghệ Thuật trong cũng như ngoài nước. Anh có trên 20 giải Vàng Bạc Đồng...bằng Tưởng Lệ Danh Dự.

Anh là hội viện Hội Nghệ Sĩ Nhiếp Ảnh VN. Chủ tịch Hội Đồng Nghệ Thuật của Hội Nhiếp Ảnh Hà Nội. Tước hiệu Quốc Tế vinh dự nhất hiện nay của anh là EFIAP (Excellence Artist of Federation International).

Đã có lần tôi nói cảm xúc của mình về bài Sơn Nữ Ca, nhạc và lời của Trần Hoàn(2). Bài hát làm tôi mê từ tuổi học trò, tuổi chưa hề đặt chân lên miền sơn cước, chưa bao giờ thấy dung nhan cô Sơn Nữ. Cho đến khi xa quê hương những năm tháng dài, lúc trở về mới có dịp gặp Sơn Nữ trên nương, Sơn Nữ bên suối, Sơn Nữ với bầu vú căng sữa đang cho con bú dưới ánh nắng mai...vv. Nhưng vẫn chưa có một dịp may thật sự cận kề để chụp được tấm ảnh ưng ý. Bao nhiêu lần về Hòa Bình, qua Lai Châu mà chưa gặp dịp may, hoặc có cũng chỉ như mây bay gió thổi, chẳng bắt được gì (3). Anh em nhiếp ảnh trong nước, có thể nói sau 75 đã khai thác mảng đề tài này khá đậm, bao nhiêu huy chương quốc tế đã mang về cho làng ảnh VN. Tuy nhiên, với tôi cách nhìn người phụ nữ sắc tộc (4) của anh Ngọc Thái mới thật làm tôi thích thú như chính mình bắt gặp. Hôm nay, xin giới thiệu một vài tác phẩm của anh.

Fairy Stream

Tác phẩm Fairy Stream, tấm ảnh chụp 4 cô thiếu nữ Thái đang tắm suối sau buổi “đi nương” (đi làm rẫy) về. Người Thái vùng Sơn La có tập tục, đi nương về là xuống suối tắm gội, họ tự nhiên như ở nhà. Váy vẫn quấn nhưng mình trần. Gái Thái cô nào cũng đầu tóc dài, nhìn kiểu búi tóc có thể biết họ có chồng hay chưa (5), không như người Kinh đeo nhẫn. Hình ảnh độc đáo khi gội đầu là hình ảnh hất ngược mái tóc, một cầu vòng nước bạc vung từ mặt suối ra sau. Hình ảnh chỉ có trong khoảnh khắc, hên xui chỉ mấy dây, chỉ một lần. tác phẩm loại này hiếm khi được giàn dựng (set up), đấy cũng là lý do làm cho tác phẩm có một không hai. Trong Fairy Stream, nhiếp ảnh gia Ngọc Thái được cái may gặp 4 cô (6) đang tắm trong ánh nắng chiều không còn gắt, hậu cảnh tối, tiền cảnh mặt nước dao động vẽ ra đường nét của một “cơn sóng ngầm” , nhưng sau lưng các cô là một vạt bóng mây trắng êm đềm. Nhân dáng mỗi cô một khác, hai cô đứng hai cô khom, đặc biệt cô trên “đường mạnh” đang hất ngược tóc cho nước tung lên. Bốn cô gái xếp theo hàng chéo góc, chia sắc độ của ảnh thành ba mảng một cách kỳ lạ. Ảnh đi từ động (mặt nước tiền cảnh 1/3), 1/3 dành cho sắc sộ của bóng mây chiều yên bình tự tại (không bị tiền cảnh khuấy động) 1/3 tối dần dành cho hậu cảnh như báo hiệu kết thúc một ngày. Trong ảnh rõ ràng con người chiếm không bao nhiêu nhưng con người sống thực và mọi màu sắc đường nét chung quanh như chỉ để tôn vinh con người. Hình ảnh cho ta cảm xúc niềm vui của một ngày, hạnh phúc hồn nhiên chỉ tìm thấy nơi miền Sơn Cước.

Ngọc Thái còn nhấn mạnh thêm ở đây bằng cách bố cục thật chặt, không rác rến dư thừa chung quanh. Một tác phẩm độc đáo cách khách quan không xào nấu biến chế. Fairy Stream năm 2005 được giải Danh Dự Vàng cuộc thi Môi Trường Về Nước của LHQ. Tạp chí Spostlight của Anh ký hợp đồng sử dụng 8 tháng. tác phẩm này cũng được 1 trong 10 huy chương vàng FIAP tổ chức 2 năm một lần.

Fairy Stream đã mang về cho anh cũng như cho giới nhiếp ảnh ở quê nhà niềm tự hào với bạn bè năm châu.

  Trần Công Nhung

  May 2008

(1) Nhà anh có treo biển: Black and White Gallery nên khách có thể vào xem.

(2) Theo tôi những ca khúc đậm tình dân tộc thời tiền chiến thì không việc gì phải tránh né cho dù tác giả ở bên kia hay bên này. Nhiều lần bài tôi viết đã bị gạt đi khi đề cập đến mối cảm xúc này. Mới đây có một ca sĩ trong nước qua Cali hát bài

Cô ca sĩ tự động sửa “bộ đội” thành “quân đội” nghĩ là sẽ làm hài lòng thính giả nhưng đã bị phê bình: “quá méo mó”. Đúng vậy, suy nghĩ hẹp hòi đã đánh mất giá trị nghệ thuật của tác phẩm rất nhiều. Người thưởng thức sành điều không ai chấp nhận chuyện tránh né trẻ con như vậy.

(3) Đọc bài Đi Hòa Bình QHQOK 2 in năm 2003

(4) Tôi tránh cách nói “phụ nữ Dân Tộc”, nó ngây ngô vô nghĩa. Độc giả trong nước cảm thông cho. Nếu người Mỹ cũng gọi những cộng đồng thiểu số là “người Dân Tộc’ thì rất buồn cười.

(5) Đọc Điện Biên Phủ QHQOK 4

(6) Thời gian sau tôi đến thăm Nhiếp ảnh gia Lê Vượng, thấy cụ có tác phẩm tương tự. Cụ cho biết lần đó đi chung với anh Ngọc Thái. Nhưng, cụ nhìn các cô từ phía sau. Anh Thái nhìn phía trước.