TIẾNG HÓT SƠn CA

Việt Ngữ English

Hội nhập | Ghi Danh

Bộ gõ tiếng Việt Bật Tắt

Quê Hương Qua Ống Kính - Ảnh Nghệ Thuật - Tản Mạn Đường Xa -

Khách Thăm Viếng

Số lượt truy cập

12,519

Số người online

: 0

Thành viên

: 0

Khách

: 0

Buồn Vui NC Cây Kiểng

TIẾNG HÓT SƠn CA

(12/23/2011 01:18 PM) (Xem: 852)

Chim Sơn Ca

Khi đã biết thưởng thức âm nhạc, bạn sẽ dần dà nhận ra loại nhạc mình ưa thích và phân biệt được những bài bản hay dở. Nuôi chim hót cũng là cách thưởng thức âm nhạc.
Tuổi học trò, hồn nhiên với ngày tháng sách đèn thì chọn những âm điệu quen thuộc dễ hiểu: Tiếng hót Chào Mào (Chóp Mào). Hàng dân dã cho Khướu là nhất, xem như nhạc dân ca phổ thông, không bận trí suy nghĩ. Người đời thường nói “hót như khướu” để ám chỉ những người thích nói mà chả cần nghĩa lý, chỉ cốt xôm trò. Cao hơn, có Chích Chòe, thuộc hàng “văn hay chữ tốt”. Tương truyền rằng tiền kiếp của Chích Chòe Than là một Trạng Nguyên (bộ lông toàn thân màu đen, cổ có khoang trắng y như một ông Trạng Tân Khoa) nên ta có câu: “Ba hoa chích chòe”. Trên nữa, có Họa My, Sơn Ca ..Tôi thích tiếng hót Sơn Ca, thôn quê còn gọi là Chiền Chiện.
   Sơn Ca là giống chim ăn hạt và sâu bọ, sống nơi khô ráo trống trãi. Trong Nam, miệt Hóc Môn Bà Điểm, miền Trung, từ Phan Thiết trở ra, đến Quảng Trị, Quảng Bình là đất Sơn Ca. Dư luận cho rằng Sơn Ca Bà Điểm hót không hay, phải Khánh Hòa, Thừa Thiên hót nghe mới đã. Không biết đúng sai, nhưng thấy dân chơi chim Sài gòn thường về miền Trung tìm mua Sơn Ca.
Nha Trang có ông Tú Ba Làng chuyên chơi Sơn Ca. Ông Tú người Bắc 54 ở bên Ba Làng Đồng Đế. Ông là một hão thủ bẫy Gà Gô, Cút, đặc biệt là bắt và nuôi Sơn Ca. Ông cho biết nhà ông ba đời nuôi Sơn Ca. Ông Tú nổi tiếng các món này nên có biệt danh Tú Ba Làng. Dù có bao nhiêu ông Tú, mà nói Tú Ba Làng là biết ngay ông Tú chơi chim. Tôi tìm thăm ông, được ông cho nghe Sơn Ca hót. Những “danh ca” để trình diễn ông thường treo trong nhà, mỗi khi khách đến ông mang lồng treo trước hiên là tự động chim cất tiếng hót.
    Phải nói tiếng hót Sơn Ca là một thứ âm nhạc mê lòng người, một thứ âm nhạc tuyệt hay mà không bắt chước được, không giải thích được. Sau đó, tôi quyết nghiên cứu chơi Sơn Ca. Từ việc tìm ổ, nuôi chim con, phân biệt chim thật chim giả, (Có 3 giống y hệt nhau nhưng chỉ một thứ Sơn Ca thật). Phân biệt trống mái, làm lồng và chế thức ăn, khâu nào cũng rắc rối nhiêu khê. Nhưng đã chơi thì càng nhiêu khê càng thích.
Trước hết chúng ta thử nghe Sơn Ca hót hay như thế nào. Đây là một đoạn trích trong bài Tiếng Hót Sơn Ca, tôi viết đăng trên Nghệ Thuật Hoa Viên số Xuân Kỷ Tỵ (89) :"..Mỗi loài chim hót đều có cái hay riêng, nhưng không một loài nào có tiếng hót so sánh nổi với Sơn Ca. Giọng Sơn Ca hiền hòa gần gũi mà vô cùng quí phái kiêu sa. Tiếng Sơn Ca hót không ba hoa lắt léo như Chích Chòe. Không dài dòng văn tự như Họa My. Bằng những điệp khúc ngắn, ba, bốn âm, Sơn Ca diễn tấu theo thể cách riêng, tạo những giòng nhạc tuyệt vời. Một người có khiếu thẩm âm có thể nhại nhiều giọng hót của chim, riêng giọng Sơn Ca thì khó mà bắt chước. Sơn Ca có lối phát âm rất đặc biệt, nghe như một lúc có nhiều âm cao độ khác nhau, tạo một âm hưởng rộn ràng mà êm ái. Người nghe cảm thấy vui rân mà không mệt mỏi.
   Tiếng Sơn Ca hót ngoài đồng, còn vẽ cho ta cả một vùng không gian của bầu trời cao rộng. Lúc vừa cất cánh lên khỏi đám cỏ xanh, tiếng chim rộn ràng, dồn dập, trầm trầm. Lên càng cao, dòng nhạc càng tỏa rộng, càng tha thướt, âm thanh lan ra thành một vòng tròn ở lưng trời, rồi đến một lúc tụ lại giữa đám mây xanh cao tít. Bấy giờ chim chỉ còn như cánh bướm nhỏ tí nhưng tiếng hót tỏa xuống cả một vùng. Tiếng hót nghe “nét” hơn, lảnh lót hơn, réo rắt hơn, ngọt ngào hơn. Cứ thế chim say mê thả mình theo tiếng nhạc bất hủ mà không tài nào ta đoán được những chuyển đổi về thể điệu. Bạn sẽ tự hỏi : Symphonie của Bethoven ? Concerto của Mozart ?
   Lúc cảm hứng đã vơi, nhạc chim lại chuyển dòng. Đang những hơi dài dồn dập thì bắt đầu lơi dần. Cứ mỗi điệp khúc láy 3, kéo theo một âm dài, đồng thời chim thả mình rơi thẳng xuống một đoạn. Ba lần như thế là chàng Sơn Ca đâm bổ xuống bãi cỏ xanh nơi có một nàng Sơn Ca đang đứng đợi....”
Nếu đem giá cả mà so thì Sơn Ca cao giá nhất, nhưng kén khách chơi. Đâu phải ai cũng thưởng thức được nhạc Mozart...nhạc Tchaikovski. Có một buổi trưa tôi đang mãi nghe Sơn Ca hót thì có mấy người bạn đến chơi. Pha một bình trà rồi tất cả cùng ngồi thưởng thức loại âm nhạc "đồng quê". Mấy lồng Sơn Ca treo trước sân nhà như một giàn giao hưởng. Có một người lần đầu mới nghe tiếng Sơn Ca, anh hít hà khen:
-    Lâu nay chỉ nghe tiếng các loại chim thông thường, nay mới biết giọng của Sơn Ca. Nuôi có khó không anh?
-    Khó gì, còn dễ là khác, nhưng đòi hỏi người chơi phải có "trình độ".
-    Có lẽ rồi tôi phải nuôi vài con. Nghe Họa Mi lắm lúc nhức đầu dễ sợ.
-   Rất nên. Chơi Sơn Ca là cách luyện tâm tính. Người nóng nảy rồi cũng trở nên đằm.
-    Mà có tốn lắm không anh?
-    Thứ gì cũng có giá trên thị trường, cứ sẵn sàng vào cuộc rồi tính.
       Nói về cái hay của Sơn Ca, có một lần vào năm 83 trong một cuộc họp những người nuôi chim hót tại Nha trang, ông Nguyễn Ng, (trước 75 là một giáo sư) có cho biết :
       Một con Sơn Ca hay phải hội đủ : Tam Thanh Tứ Tuyệt. Ông Ng giải thích: Tam Thanh là ba màu xanh, cỏ xanh, lưng trời xanh và mây xanh. Ý nói ở ba cao độ đó chim phải hót hay mới xứng. Tứ Tuyệt là bốn luật tắc trong âm nhạc, ông không nói luật gì. Cử tọa không ai có ý kiến, vì không ai chuyên môn. Riêng tôi thì rất nghi ngờ nhưng chưa đủ luận cứ phản bác. Ít lâu sau, tôi về chơi ở Câu Lạc Bộ Nghệ Nhân quận Bình Thạnh Saigon, đưa vấn đề Sơn Ca ra và được anh em Bình Thạnh trả lời: "Tam Thanh là ba giọng: thổ, đồng, kim. Tứ tuyệt: Tẩu Ca (vừa chạy vừa hót), Vũ Ca ( rung cánh mà hót) Sơn Ca (đứng trên đôn hót), Thăng Ca (bay trong lồng mà hót). Đó là bốn cái tuyệt của Sơn Ca". Thực tế, tôi mới thấy có ba, còn thăng ca, chỉ có ngoài trời.
     Lồng Sơn Ca

Trên mục Thư Sài Gòn (Việt Báo 19-2-2000) có bài Nghề Nuôi Chim Kiểng của tác giả Hư Trúc. Trong bài có đọan đề cập đến 4 cái hay (tứ tuyệt) của Sơn Ca tôi thấy hơi lạ :
        ..”.chim có thể đứng hát trên cầu gọi là Sơn Ca, chim vừa bay lượn vừa hát là Vũ Ca, chim có thể vừa đi bập bõm vừa hát là Nhã Ca, chim vừa đi vừa hát là Mã Ca”
       Tôi không hiểu đi bập bõm với đi mà có hai cách “hát” khác nhau ? Còn hiểu Nhã Ca và Mã Ca như thế nào thì đành chịu. Cậy nhà văn Nhã Ca giải thích giùm chăng ? Riêng Vũ Ca mà nói chim vừa bay lượn vừa “hát” thì cũng không mấy hợp lý. Đã bay lên thì gọi là thăng, sao lại vũ ? Chỉ có ngoài trời chim mới đủ khoảng không gian bay luợn. Lồng Sơn Ca rộng lắm đường kính cũng chỉ 60cm là cùng, làm sao chim lượn ? Trong lồng, chim chỉ có thể búng thân lên rồi nhắp cánh giữa lưng chừng mà hót, đây cũng là lý do tại sao lồng Sơn Ca phải làm cao (80cm trở lên). Những vấn đề nặng tính chuyên môn mà tả như tả cảnh nhiều khi làm cho người đọc thêm lầm lẫn (1). Tôi có đọc một đoạn văn của một nhà văn nổi tiếng tả con Chích Chòe Than (CCT) đứng trên bờ giếng ngúc ngoắc đuôi. Ai từng chơi chim đều biết CCT đuôi không ngúc ngoắc (qua lại) mà nhịp, nhịp lên xuống. Đây chỉ là tiểu tiết, nhưng chứng tỏ tác giả thiếu cẩn thận.
       Về giọng hót của Sơn Ca, làng chơi phân biệt giọng đồng và giọng kèn. Giọng đồng là giọng hót đúng theo âm điệu bài bản của chim lớn ở đồng. Giọng kèn là giọng bắt chước các giống chim khác cùng nuôi chung nhà. Ông Mười Út, một nghệ nhân chim ở khu ga xe lửa Nha Trang trước đây (84) đã nuôi một con Sơn Ca có giọng hót của chích chòe và yến reo. Yến reo nghe cũng hay, êm dịu, vui tai tuy nhiên bài bản đơn giản, ngắn hơi và chỉ một hai điệp khúc, chúng ta có thể thuộc. Nhà thơ Du Tử Lê, nhà văn Nguyễn Mộng Giác, nhà văn Vũ Trung Hiền đều thích nuôi chim, ai cũng có một lồng yến reo trong nhà. Tiếng chim nhiều lúc cũng gợi cảm hứng cho người sáng tác. Riêng nhà thơ Kiêm Thêm thì lại nuôi chim điện. Khách vào nhà, không thấy lồng chim nào nhưng nghe tiếng chim hót. Tiếng hót phát ra từ một bụi cây nhựa nào đó trong góc phòng (năm1999 tại Hoa Kỳ). Thế cũng tiện, đỡ mất công cơm nước, không phải săn sóc.
       Để tránh tình trạng giọng kèn, không nên nuôi chung Sơn Ca với các thứ chim khác và phải cho chim nghe giọng hót của chim đồng. Điều rõ ràng là một người Việt mà chỉ nói tiếng Tây, không biết tiếng Việt thì không còn là người Việt nữa. Sơn Ca mà hót giọng Chóp Mào thì không còn Sơn Ca và nhất định hót không hay bằng Chóp Mào.
      Sơn ca dễ nuôi, thức ăn không cầu kỳ tốn kém. Sơn ca tắm cát và tự tắm khi cần, không phải mất thì giờ tắm chim như khi nuôi Họa Mi, Khướu. Mỗi cái khó là tập cho chim hót. Trong nhà có nhiều Sơn Ca, chỉ cần tập một con cho thật điêu luyện, những con khác tự khắc học theo, học thể nhạc chứ không phải học bài. Mỗi chim, khi hót sẽ tư sáng tác bài bản riêng của mình, cũng như nhạc cổ điển, nghe vậy mà không phải bài nào cũng giống nhau.
     Tôi đã phải thường mang chim ra đồng để chim được nghe giọng hót chim trời. Vất vả một thời gian ngắn thôi. Sơn Ca thích trời nắng, chỉ hót khi nắng lên. Mùa đông không nghe tiếng Sơn Ca. Một đặc điểm nữa của Sơn Ca là không cần mái kè, không cần đối thủ khiêu khích. Nắng lên, treo lồng ra sân là chim hót, và hót suốt ngày không biết mệt.
     Con Sơn Ca cuối cùng mà tôi phải bán để ra đi là một con đặc biệt. Người đời thường nói: Hổ phụ sinh hổ tử. Một lần đi tìm ổ, tôi để ý một chú Sơn Ca có giọng hót khá đặc biệt, tiếng hót mạnh, dài hơi, hót hơn nửa tiếng đồng hồ mới xuống đất. Phải mất mấy ngày theo dõi mới tìm được ổ. Về sau quả thật cha nào con nấy.
     Sơn Ca là loài chim đặc biệt của xứ sở Việt Nam. Đặc biệt về thân hình thon nhỏ, giọng hót tuyệt hay. Trung Quốc có Linh Ca, to như chim cút hót không hay bằng. Trong tự điển Webster có Skylark nhưng từ ngày qua Mỹ đến nay tôi chưa hề thấy. Giữa trưa, nằm nghỉ mà nghe tiếng hót Sơn Ca thì không còn muốn nghe một thứ âm nhạc nào khác nữa.

Tháng 6-2000
(Trích Buồn Vui Nghề Chơi Cây Kiểng)

(1). Phần đông các văn sĩ có tài thường giàu tưởng tượng và giàu chữ nghĩ. Văn họ viết ra nghe ngọt ngào êm tai nhưng lại là thư hàng giả tưởng không có thực, như một nhà văn (chưa có tên tuổi) đã mô tả về Thác Mai Định Quán (QHQOK tập 10 trang 129)

PDF In Trang Gửi mail

Gửi ý kiến

Tên của bạn

Email của bạn

Nhập những ký tự ở hình bên vào ô bên dưới.

Sắp theo

Một buổi sáng, tôi đang lay hoay săm soi mấy chậu kiểng trước nhà thì có hai người khách kêu cửa. Nhìn ra chẳng thấy ai quen.

Xem thêm

Từ ngày để tâm tìm hiểu đạo Phật, tôi có dịp kề cận nhiều “thiện hữu trí thức”. Anh Sáu là người tôi thường gần gũi chuyện vãn. Anh ở cùng đường Đồng Nai với tôi. Mặc dầu đi chung một đường cả mấy chục năm, mà mãi đến những năm

Xem thêm

Khi đã vào nghề chơi, ai cũng muốn chơi cho đạt, chơi cho tới. Chơi mà chắp vá thì không lấy gì làm thú vị. Người đời thường bảo đấy là trưởng giả học làm sang. Nghề chơi không những phải công phu mà còn rất tốn kém. Có chim phải có lồng. Chim hay, lồng phải đẹp mới xứng. Lồng đẹp, cầu lồng, hủ ăn phải giá trị mới đúng điệu. Thứ chút, thứ chút, người chơi chỉ rước cái vất vả vào thân.

Xem thêm

Người Việt hải ngoại chỉ nói đến Bonsai. Ít khi nghe nói Kiểng Cổ Thụ, Kiểng Trung, Kiểng Thế ...Lại càng không có khả năng chơi bằng cách tạo giống Kiểng mới như kiểu nghệ nhân Ba Thật (1). Hồi mới đến Cali (94) tôi ngạc nhiên khi nghe có "Hội Cây Bonsai" Trước đây tôi đã có lần góp ý về thuật ngữ này, sau đó phát sinh những cụm từ "... Bonsai Việt" , "... Việt Bonsai".

Xem thêm

"Chơi có bạn buôn có phường", thường tình là thế. Chơi là đi tìm cái lý thú trong môn chơi để trao đổi chia sẻ với người khác, làm cho cuộc sống (tinh thần) thêm phong phú chứ chẳng hại ai, chẳng giàu có gì. Thế nhưng, thói thường người ta cứ hay nhìn sự việc xuyên qua lăng kính bên này bên kia, trong ngoài, nội ngoại ..vv làm cho cuộc chơi không còn thoải mái,

Xem thêm

(Do sơ ý nội dung bài BTR đã đưa không đầy đủ, nay xin Post lại nguyên bài. Thành thật cáo lỗi) Nghệ thuật tạo Kiểng có nhiều phương cách, gieo hạt, giâm cành, chiết cành...Những lối làm như thế không nhanh bằng đi đào cây rừng. Đào cây rừng là cách đi tắt, rút ngắn thời gian từ năm ba năm cho đến hàng trăm năm. Gieo hạt thì chắc ăn và như ý mình muốn, song phải chờ đợi

Xem thêm

Ở Việt Nam, ai đã chơi Kiểng tất có chơi Chim, chơi Non Bộ. Các thứ này dễ chơi, vì có nhiều đẳng cấp.

Xem thêm

Săn cây, nghe có vẻ lạ tai. Nhưng hễ thứ gì phải bỏ công lùng kiếm thì người ta gọi là săn. Tìm nai săn nai, tìm sòng săn bạc, tìm ảnh săn ảnh. Săn cây

Xem thêm

Sắp theo

Best viewed with FireFox, Chrome, Safari, Opera, IE 8 at resolution of 1024x768